غەزای موئتە

پێغەمبەری خوا ﷺ سەریایەکی لە سێ هەزار جەنگاوەردا نارد؛ سەرکردەی سوپا زەید کوڕی حاریسە بوو، ئەگەر توشی بوو جەعفەر کوڕی ئەبوتالب، ئەگەر توشی بوو عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواحە؛ ﷺ ئاگاداریان کرد و ماڵئاوایی لێ کردن، پاشان گەڕایەوە و هەستان. کاتێک گەیشتنە مەعان لە خاکی شام، هەواڵ هات: هیڕەقل پاشای ڕۆم لە خاکی بەنوو مئاب — خاکی بەلقاء — دابەزیوە بە سەد هەزار ڕۆم و سەد هەزاری تر لە نەصارای خەڵکی شام؛ موسڵمانان دوو شەو لە مەعان مانەوە ڕاوێژیان دەکرد لەسەر ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ دوژمنێکی دوو سەد هەزاری؛ وتیان: بۆ پێغەمبەر ﷺ دەنووسین ژمارەی دوژمن پێ ڕادەگەیەنین، فەرمانمان پێ بدات یان یارمەتیمان بدات. عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواحە وتی: ئەی گەل، ئەوەی ناحتان لێیە ئەوەیە بۆی دەرچوون — واتە شەهادەت — و بە ژمارە و هێز شەڕ ناکەین؛ تەنها بەوەی خوا پێی ڕێزمان داوە شەڕ دەکەین؛ بڕۆن یەکێک لە دوو چاکەکە: یان سەرکەوتن یان شەهادەت. سوپا ڕەزامەند بوو و هەستان هەتا لە سنووری بەلقاء لەگەڵ هەندێک لە کۆبوونەوەکانی هیڕەقل گەیشتن نزیک گوندێک بە ناوی موئتە. شەڕیان کرد؛ زەید کوڕی حاریسە کوژرا؛ جەعفەر ئاڵاکەی گرت و شەڕی کرد هەتا دەستی ڕاستی بڕا؛ بە چەپی گرت بڕا؛ لە باوەشی گرت و وەک ئەوە کوژرا؛ عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواحە ئاڵاکەی گرت و کەمێک دوودڵ بوو پاشان بڕیاری دا و شەڕی کرد هەتا کوژرا؛ ثابت کوڕی ئەقرەم ئاڵاکەی گرت و وتی: ئەی کۆمەڵی موسڵمانان، لەسەر پیاوێکتان ڕێک بکەون. وتیان: تۆ. وتی: نەخێر. خەڵک لەسەر خالید کوڕی وەلید ڕێک کەوتن؛ کاتێک ئاڵاکەی گرت بەرگری لە خەڵک کرد و کۆی کردنەوە، پاشان کشایەوە و لێی کشانەوە هەتا بە خەڵکەوە گەڕایەوە و توانی بەوانەی لەگەڵیدا بوون لە موسڵمانان بکشێتەوە. خالید وتی: لە ڕۆژی موئتەدا نۆ شمشێر لە دەستم شکا و تەنها تیغێکی یەمەنی مایەوە. ئەمە دەگەیەنێت کوشتنێکی زۆریان تێدا کرد؛ ئەگەر وانا بووایە ناتوانیان لێیان ڕزگار بن؛ بۆیە هەندێک لێکۆڵەر دەڵێن موسڵمانان لەم شەڕەدا سەرکەوتن و شکستیان نەهێنا. لە ئەنەس رضي الله عنه: پێغەمبەر ﷺ زەید و جەعفەر و ئیبن ڕەواحەی بۆ خەڵک ناڕەزایی کرد پێش ئەوەی هەواڵیان بگات؛ فەرمووی: «زەید ئاڵاکەی گرت توشی بوو، پاشان جەعفەر گرت توشی بوو، پاشان ئیبن ڕەواحە گرت توشی بوو» — و چاوەکانی دەگریان — «هەتا شمشێرێک لە شمشێرەکانی خوا گرت هەتا خوا فەتحی بۆ کردن».