موسڵمانبوونی تووفەیل کوڕی عەمرۆی دەوسی رضي الله عنه

قوڕەیش لە گوێگرتن لە پێغەمبەر ﷺ ئاگاداریان دەدا؛ کاتێک تووفەیل کوڕی عەمرو هاتە مەککە پیاوانی قوڕەیش چوونە لای — تووفەیل پیاوێکی شکۆدار و شاعیر و زیراڵ بوو — وتیان: «ئەی تووفەیل، هاتوویتە وڵاتمان، و ئەم پیاوەی لەنێوماندا کاروبارەکەی سەخت بووەتەوە بەسەرماندا، کۆمەڵەکەمانی جیا کردووەتەوە و کاروبارمانی پەرت کردووە، و قسەکەی وەک سیحرە لەنێوان پیاو و باوکی، و پیاو و براکەی، و پیاو و هاوسەرەکەیدا جیاکاری دەکات؛ دەترسیین لەسەرت و لەسەر خێڵەکەت ئەوەی بەسەرماندا هاتووە، قسەی لەگەڵ مەکە و هیچی لێ مەبیستە». وتی: سوێند بە خوا هەروا بوون هەتا بڕیارم دا هیچی لێ نەبیستم و قسەی لەگەڵ نەکەم، هەتا کاتێک بەیانی چوومە مزگەوت پەمۆم خستە گوێمەکانم لە ترسی ئەوەی شتێک لە قسەی بگاتێ و من نەمهەوێت بیبیستم. چوومە مزگەوت کتوپڕ پێغەمبەری خوا ﷺ وەستابوو نوێژ دەکات لای کەعبە. نزیکی وەستام؛ خوا ڕەتی کردەوە جگە لەوەی هەندێک لە قسەی پێ ببیستم. قسەیەکی جوانم بیست. لە دڵمدا وتم: ئاخ دایکم بێ کەس بێت، سوێند بە خوا من پیاوێکی زیراڵ و شاعیرم جوان و ناشیرینم لێ ون نابێت، چی ڕێگریم لێ دەکات گوێ لەم پیاوە بگرم؟ ئەگەر ئەوەی دەیهێنێت جوان بێت وەری دەگرم، ئەگەر ناشیرین بێت جێی دەهێڵم. مانەوەم هەتا پێغەمبەری خوا ﷺ گەڕایەوە ماڵەوە شوێنی کەوتن، کاتێک چووە ماڵەوە منیش چوومە لای و وتم: ئەی محەممەد، خێڵەکەت ئەم و ئەمیان پێ وتم؛ سوێند بە خوا هەر ترسیان دەخستە دڵمەوە هەتا گوێم بە پەمۆ داخستم بۆ ئەوەی قسەت نەبیستم، پاشان خوا ڕەتی کردەوە جگە لەوەی قسەت پێ ببیستم، قسەیەکی جوانم بیست، کاروبارەکەت پێم پیشان بدە. پێغەمبەری خوا ﷺ ئیسلامی پێ پیشان دام و قورئانی بۆ خوێندمەوە؛ سوێند بە خوا هەرگیز قسەیەکی جوانتر و کاروبارێکی دادپەروەرانەترم نەبیستووە. موسڵمان بووم و شەهادەتی حەقم دا. وتم: ئەی پێغەمبەری خوا، من پیاوێکم لە خێڵەکەمدا گوێم لێ دەگیرێت، و دەگەڕێمەوە لایان و بانگیان دەکەم بۆ ئیسلام؛ داوا لە خوا بکە نیشانەیەکم بۆ دابنێت یارمەتیدەر بێت لەسەریان لەوەی بانگیان بۆ دەکەم. فەرمووی: «ئەی خوا نیشانەیەکی بۆ دابنێ». چوومە لای خێڵەکەم، کاتێک لە تەنییە — کەلێنی نێوان دوو چیا — بووم کە دەمخستە سەر حازر — واتە ئەو خەڵکەی لەسەر ئاو نیشتەجێ بوون — ڕووناکییەک کەوتە نێوان دوو چاوم وەک چرایەک؛ وتم: ئەی خوا لە غەیری ڕووخسارم، دەترسم وا بزانن موسلەیەکە کەوتووەتە ڕووخسارم بەهۆی جێهێشتنی ئایینیان. گۆڕا و کەوتە سەری قامچییەکەم. حازر ئەو ڕووناکییەیان لە قامچییەکەمدا دەبینی وەک قەندیلی هەڵواسراو، و من لە تەنییەوە دادەبەزیم بۆ لایان، هەتا هاتنم و بەیانی بووم تێیاندا. کاتێک دابەزیم باوکم هاتە لام — پیرەمێردێکی گەورە بوو — وتم: دوور بە لێم ئەی باوکە، من لە تۆ نیم و تۆ لە من نیت. وتی: بۆچی ئەی کوڕەکەم؟ وتم: موسڵمان بووم و شوێنی ئایینی محەممەد ﷺ کەوتووم. وتی: ئەی کوڕەکەم، ئایینم ئایینی تۆیە. وتم: بڕۆ خۆت بشۆ و جلەکانت پاک بکە، پاشان وەرە هەتا فێرت بکەم ئەوەی فێر بووم. چوو خۆی شت و جلەکانی پاک کرد، پاشان هات ئیسلامم پێ پیشان دا و موسڵمان بوو. پاشان هاوسەرەکەم هات؛ وتم: دوور بە لێم، من لە تۆ نیم و تۆ لە من نیت. وتی: بۆچی؟ باوکم و دایکم بە قوربانت بن. وتم: ئیسلام لەنێوان من و تۆدا جیاکاری کردووە، و شوێنی ئایینی محەممەد ﷺ کەوتووم. وتی: ئایینم ئایینی تۆیە. وتم: بڕۆ خۆت پاک بکە؛ چوو خۆی شت، پاشان هات ئیسلامم پێ پیشان دا و موسڵمان بوو. پاشان دەوسم بانگ کرد بۆ ئیسلام و درەنگ کەوتنە سەرم؛ پاشان هاتمە لای پێغەمبەری خوا ﷺ لە مەککە و پێم وت: ئەی پێغەمبەری خوا، زنا — خۆشی لەگەڵ سەرقاڵبوونی دڵ و چاو — لەسەر دەوس زاڵ بووە؛ داوا لە خوا بکە بەسەریاندا. فەرمووی: «ئەی خوا دەوس ڕێنمایی بکە؛ بگەڕێرەوە لای خێڵەکەت بانگیان بکە و نەرم بن لەگەڵیان». هەر لە خاکی دەوس مامەوە بانگیانم دەکرد بۆ ئیسلام، هەتا پێغەمبەری خوا ﷺ کۆچی کردە مەدینە، و بەدر و ئوحود و خەندەق تێپەڕین، پاشان هاتمە لای پێغەمبەری خوا ﷺ بەوانەی لەگەڵم لە خێڵەکەم موسڵمان بووبوون، و پێغەمبەری خوا ﷺ لە خەیبەر بوو؛ هەتا لە مەدینە دابەزیم بە حەفتا یان هەشتا ماڵ لە دەوس، پاشان گەیشتینە پێغەمبەری خوا ﷺ لە خەیبەر، و بەشی لەگەڵ موسڵمانان پێداین». پاشان رضي الله عنه هەر لەگەڵ پێغەمبەری خوا ﷺ مایەوە هەتا خوا مەککەی بۆ فەتح کرد، و لە مەدینە لەگەڵی بوو هەتا خوا پێغەمبەرەکەی ﷺ ی وەرگرت؛ کاتێک عەرەب هەڵگەڕانەوە لەگەڵ موسڵمانان دەرچوو، لەگەڵیان ڕۆیشت هەتا لە تولەیحە و هەموو خاکی نەجد تەواو بوون. پاشان لەگەڵ موسڵمانان چووە یەمامە و تێیدا شەهید بوو.