غەزوەی خەندەق (ئەحزاب)

هۆکاری ئەم غەزوەیە دەرکردنی جوولەکەی بەنوو نەزیر بوو لە مەدینە؛ حەسەد و ڕق کەوتە دڵیان. کاتێک جوولەکەی خەیبەر نەیانتوانی ڕووبەڕووی موسڵمانان ببنەوە پەنایان بردە فێڵ و هاندان. ابن إسحاق دەگێڕێتەوە کە ئەوانەی ئەحزابیان کۆکردەوە کۆمەڵێک لە جوولەکە بوون لەوانە سەللام کوڕی ئەبی حوقەیق و حویەیی کوڕی ئەخطەب…؛ کاتێک هاتنە لای قوڕەیش بانگیان کردن بۆ جەنگی ﷺ و وتیان لەگەڵتان دەبین. قوڕەیش پرسی: ئایینی ئێمە باشترە یان ئایینی ئەو؟ وتیان: ئایینی ئێوە باشترە!!! لە کاتی ڕووداندا جیاوازی هەیە؛ بوخاری مەیلی بۆ شەووالی ساڵی چوار هەیە؛ زۆرینە بۆ ساڵی پێنج؛ زەهەبی و ابن القیم دەڵێن ئەمە دروستترە. ﷺ و هاوەڵان خەندەقیان هەڵکەند لە ناوچەی کراوە؛ ابن عوقبە دەڵێت نزیک بیست شەوی خایاند. لە ئەنەس: ﷺ چووە خەندەق؛ کۆچبەران و ئەنسار لە بەیانی سارددا هەڵدەکەندن… فەرمووی: «ئەی خوا ژیان ژیانی دواڕۆژە؛ لێخۆش ببە بۆ ئەنسار و کۆچبەران». لە بەراء: خاکی دەگواستەوە هەتا خۆڵ پێستی سکی داپۆشی… شیعری ابن ڕەواحەی دەوت. عائیشە دەڵێت ئایەتی {إِذْ جَاءُوكُم مِّن فَوْقِكُمْ…} ڕۆژی خەندەق بوو. کاتێک ئەحزاب گەیشتن سەریان سوڕما بە خەندەق؛ چەند هەوڵیان دا و شکستیان هێنا. گەمارۆ بیست و چوار شەو بوو. بەسەر قوڕەیشدا سەخت بوو بەهۆی بایەکە کە قازان و چادرەکانیان ڕووخاند؛ موسڵمانان تەخزیلیان کرد لەنێوان جوولەکە و موشریکان؛ ناچار بوون بڕۆن و خوا شکستی پێ هێنان.