غەزای فەتحی مەککە

هۆکارەکەی ئەوە بوو موشریکەکان پەیمەنەکەیان شکاند کە لەنێوانیان و پێغەمبەری خوا ﷺدا هەبوو؛ هێرشیان کردە سەر یەکێک لە خێڵە حەلیفەکانی پێغەمبەر ﷺ، خێڵی خوزاعە. کاتێک ﷺ زانی فەرمانی ئامادەکاری بە خەڵک کرد بەبێ ئەوەی ئاراستەکەی پێ بڵێت؛ ڕۆیشت هەتا لە مەڕڕوززەهران دابەزی — دۆڵێکی نزیک مەککە. لە ئیبن عەبباس رضي الله عنهما: لە ڕەمەزاندا لە مەدینە دەرچوو و دە هەزاری لەگەڵ بوو، لەسەر هەشت ساڵ و نیو لە هاتنە مەدینە؛ ڕۆیشت و موسڵمانان لەگەڵی ڕۆژوویان دەگرت هەتا گەیشتە کەدید — ئاوێک لەنێوان عوسفان و قودەید — ئیفطار کرد و ئیفطاریان کرد. ئەبوسوفیان سوپای پێغەمبەری ﷺ بینی پێش چوونە مەککە و سەری سوڕما؛ پاشان لەو کاتەدا ئیسلامی هێنا؛ چووە لای خێڵەکەی و هاواری کرد ئاگاداریان بکاتەوە کە ناتوانن لەگەڵ سوپای محەممەد ﷺدا بن، و ئەوەی ﷺ فەرمووی پێی وتن: ئەوەی بچێتە ماڵی ئەبوسوفیان ئاسایشە، و ئەوەی ماڵەکەی لەسەر خۆی دابخات ئاسایشە، و ئەوەی بچێتە مزگەوت ئاسایشە. خەڵک بۆ ماڵەکانیان و بۆ مزگەوت بڵاو بوونەوە. لە عائیشە رضي الله عنها: ساڵی فەتح لە کەداء کە لە سەرەوەی مەککەیەوەیە چووە ژوورەوە. ﷺ خوێنی هەندێک موشریکی لە ڕۆژی فەتحدا هەڵدا، و سێسەد و شەست نەسبەی لە دەوری کەعبە دۆزیەوە؛ بە دارێک لە دەستیدا دەیلێدا و دەیوت: «هەق هات و باطل ڕۆیشت؛ هەق هات، و باطل دەست پێ ناکاتەوە و ناگەڕێتەوە». ڕیوایەتەکان لە ماوەی مانەوەی ﷺ لە ساڵی فەتحدا جیاوازن؛ ڕاجح — و خوا باشتر دەزانێت — نۆزدە ڕۆژ بووە.