سەرییەکان

شَعْبَان 1 ک.ھ.

پێغەمبەر ﷺ عوبەیدە کوڕی حاریسی نارد بۆ بەتنی ڕابغ لە شەعبان لەسەر هەشت مانگ لە کۆچ، لە شەست موهاجیر. ئەبوسوفیانیان بینی لە دوو سەددا؛ تەنها تیرهاویشتن بوو. سەعد کوڕی ئەبی وەققاس یەکەم کەس بوو تیرێکی لە ڕێگای خوا هاویشت، پاشان هەردوو لایەن گەڕانەوە.

ذُو الْقَعْدَة 1 ک.ھ.

پێغەمبەر ﷺ لەسەر نۆ مانگ لە کۆچ سەعدی نارد لە بیست موهاجیردا — و دەوترێت هەشت — بۆ خەڕڕار. ئاڵای سپی میقداد هەڵیگرت. فەرمانی پێ کرا لە جوحفە تێپەڕ نەکات بۆ ڕێگرتن لە کاروانی قوڕەیش؛ گەیشتن و کاروان ڕۆژی پێشتر تێپەڕیبوو؛ بەبێ جەنگ گەڕانەوە.

رَجَب 2 ک.ھ.

ابن عەساکیر لە زوهرییەوە دەگێڕێتەوە پێغەمبەر ﷺ سەرییەیەکی نارد تێیدا سەعد بوو بۆ لایەک لە حیجاز پێی دەوترێت ڕابغ. موشریکەکان هێرشیان کردە سەر موسڵمانان؛ سەعد بە تیرەکانی هات و یەکەم کەس بوو لە ڕێگای خوا تیر هاویشت؛ و ئەمە یەکەم جەنگ بوو لە ئیسلامدا.

رَجَب 2 ک.ھ.

پێغەمبەر ﷺ عەبدوڵڵا کوڕی جەحشی نارد بۆ نەخلە لە ڕەجەب لەسەر حەڤدە مانگ لە کۆچ لە دوانزە موهاجیر. نامەیەکی نهێنی پێ دا. کاروانی قوڕەیشیان بینی؛ عەمرۆی حەزڕەمییان کوشت و عوسمان و حەکەمیان گرت. پێغەمبەر ﷺ ڕەتی کردەوە؛ قوڕەیش وتیان مانگی حەرامی حەڵاڵ کرد؛ ئایەتی {یَسْأَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ…} [البقرة: ٢١٧] دابەزی.

رَمَضَان 2 ک.ھ.

عەسما کچی مەروان ئیسلامی عەیب دەکرد و پێغەمبەری ﷺ ئازار دەدا و دژی هاندەدا. ﷺ خوێنی هەڵوەشاند؛ عومەیر نەزری کرد دوای بەدر بیکوژێت و کردی. لەو ڕۆژەدا ئیسلام لە بەنوو خەطمەدا ئاشکرا بوو.

شَوَّال 2 ک.ھ.

لە شەووال لەسەر بیست مانگ لە کۆچ، سالم کوڕی عومەیر — لە بەدر ئامادەبووان — نەزری کرد ئەبوو عەفەک بکوژێت کە پیرەمێردێکی جوولەکە بوو و شیعری سووکایەتیی بە پێغەمبەر ﷺ دەوت. شەوێک کوشتی. سالم لە هەموو مەشاهدەکاندا لەگەڵ ﷺ بوو و لە خەلافەتی موعاویە کۆچی دوایی کرد.

مُحَرَّم 4 ک.ھ.

ﷺ ئەبوسەلەمەی لە سەد و پەنجادا نارد بۆ خاکی بەنوو ئەسەد پێش کۆبوونەوەیان. لە زی قەتەن هێرشیان کرد؛ مەڕوماڵاتیان برد و بێ دوژمن گەڕانەوە؛ هەر کەس حەوت وشتری بەرکەوت.

مُحَرَّم 4 ک.ھ.

ﷺ عەبدوڵڵای نارد سوفیان بکوژێت کە کۆمەڵی دژی کۆ دەکردەوە. وەک خوزاعی خۆی نیشان دا و کوشتی؛ سەری هێنا و ﷺ گۆچانێکی پێدا بۆ بەهەشت.

صَفَر 4 ک.ھ.

ڕیعل و زەکوان و عوسەییە و بەنوو لەحیان یارمەتییان داوا کرد؛ ﷺ حەفتا قاریی ئەنساری نارد؛ لە بیری مەعونە غەدریان لێ کردن و کوشتنیان. ﷺ مانگێک قونووتی دژیان کرد.

مُحَرَّم 6 ک.ھ.

ﷺ محەممەدی لە سی سواردا نارد بۆ قورەطاء؛ هێرشیان کرد و مەڕوماڵاتیان برد. سومامە کوڕی ئوسالیان گرت؛ ﷺ ئازادی کرد و موسڵمان بوو؛ گەنمی یەمامەی لە قوڕەیش قەدەغە کرد هەتا ﷺ مۆڵەتی دا.

رَبِیع یەکەم 6 ک.ھ.

ﷺ عوککاشەی لە چل پیاودا نارد بۆ غەمر؛ خەڵکەکە ڕایانکرد. شوجاع کوڕی وەهب شوێنی مەڕوماڵاتی بینی؛ دوو سەد وشتریان برد و بێ دوژمن گەڕانەوە.

رَبِیع دووەم 6 ک.ھ.

محەممەد کوڕی مەسلمە بە دە کەس نێردرا بۆ بەنوو سەعلبە و عوال لە زی قەسسە؛ شەو هێرشیان لێ کرا بە سەد پیاو و هەموویان کوژران تەنها محەممەد بریندار مایەوە و مردوویان زانی. موسڵمانێک هێناینە مەدینە؛ پاشان ئەبوو عوبەیدە بە چل کەس نێردرا و ماڵاتی گرت.

رَبِیع دووەم 6 ک.ھ.

دوای کوشتنی هاوەڵانی محەممەد کوڕی مەسلمە، ئەبوو عوبەیدە بە چل پیاو نێردرا بۆ زی قەسسە؛ بەیانی هێرشیان کردن و ڕایانکرد بۆ چیاکان؛ پیاوێک ئیسلامی هێنا و ماڵاتیان گرت و خومس کرا. ابن سەعد دەڵێت هۆکارەکەش ڕێگری لە هێرش بۆ سەرحی مەدینە بووە.

رَبِیع دووەم 6 ک.ھ.

زەید نێردرا بۆ بەنوو سولەیم و گەیشتە جەمووم؛ ژنێکی موزەینە بە ناوی حەلیمە ڕێنمایی کردن بۆ گوندێک؛ وشتر و مەڕ و دیل گرتن تێیاندا مێردی حەلیمە. ﷺ حەلیمە و مێردەکەی بەخشییە خۆی.

جُمَادى یەکەم 6 ک.ھ.

زەید بە ١٧٠ سوار نێردرا بۆ عیص بۆ ڕێگری لە کاروانی قوڕەیش بە سەرۆکایەتیی ئەبولعاص کوڕی ڕەبیع — مێردی زەینەب کچی پێغەمبەر ﷺ. کاروان و زیوی زۆر و دیلیان گرتن. ئەبولعاص شەو پەنای بردە زەینەب و پاراستنی؛ ﷺ جیرانی قبووڵ کرد.

جُمَادى دووەم 6 ک.ھ.

زەید بە پازدە پیاو نێردرا بۆ تارەف — سی و شەش میل لە مەدینە — بۆ بەنوو سەعلبە؛ عەرەبەکان ڕایانکرد؛ بیست وشتری گرت و چوار شەو غایب بوو بێ دوژمن. شعارەکەیان «أمِتْ أمِتْ» بوو.

شَعْبَان 6 ک.ھ.

ﷺ عەبدولڕەحمانی کردە ئەمیر و ڕاسپاردەی کرد غولوول و غەدر و کوشتنی منداڵ نەکات؛ بۆ بەنوو کەلب بچێت بانگیان بکات بۆ ئیسلام و ئەگەر وەڵام بدەنەوە کچی پاشایان بخوازێت. بە حەوت سەد ڕۆیشت؛ لە ڕۆژی سێیەم ئەصبەغ کوڕی عەمرۆی کەلبی — نەصرانی — ئیسلامی هێنا و زۆرێک لەگەڵی.

رَمَضَان 6 ک.ھ.

بەتنی فەزارە دەیانویست تیرۆری پێغەمبەر بکەن؛ ئەبووبەکر سەرییەی برد و هێرشی کردن. ئوم قرفە سی فارس ئامادە کردبوو؛ کوشتنیان. سەلەمە کوڕی ئەکوع دەگێڕێتەوە کە ئەبووبەکر ئەمیر بوو و کچی فەزارییەکەی پێ بەخشی؛ ﷺ داوای کرد و بە فیدیەی دیلی مەککە ئازادی کرد.

شَوَّال 6 ک.ھ.

دەستەیەک لە عوکڵ و عورەینە هاتن و لە مەدینە نەخۆش کەوتن؛ ﷺ وشتر و شوانی پێ دان. شوانەکەیان کوشت و وشتریان برد و دوای ئیسلام کوفریان کرد. کورز بە بیست فارس شوێنی کەوتن؛ دەست و قاچیان بڕدرا و چاویان بە میخی گەرم سووتێنرا چونکە ئەوانیش وایان بە شوان کردبوو.

جُمَادى دووەم 7 ک.ھ.

دوای ئەوەی خەڵکی جوزام ماڵی دیحیەیان ڕفاند لە ڕێگادا، پێغەمبەر ﷺ زەیدی بە پێنسەد پیاو نارد؛ هێرشی کردن و هەزار وشتر و پێنج هەزار مەڕ و سەد دیلیان گرت. چونکە ئاشتەوایی لەگەڵ جوزام هەبوو و موسڵمانانیان یارمەتی دیحیەیان دا، ﷺ فەرمانی گەڕاندنەوەی غەنیمەتی کرد.