دەرچوونی ئەسوەدی عەنسی لە یەمەن و کوشتنی بە دەستی فەیڕوزی دەیلەمی

ئەسوەدی عەنسی — ناوی عەبهەلە کوڕی کەعب کوڕی غەوسە — لە کۆتایی ژیانی پێغەمبەری خوا ﷺ بە حەوتسەد جەنگاوەر دەرچوو؛ بۆ کاربەدەستەکانی پێغەمبەر ﷺ نووسی: ئەی یاخیبووان لەسەرمان، ئەوەی لە خاکەکەمان گرتووتانە بۆمان ڕاگرن، و ئەوەی کۆتان کردووەتەوە بەڕێوەی بنێن؛ ئێمە شایەنترینین پێی… پاشان لەگەڵ جەنگاوەرانی چووە نەجران و گرتی، پاشان ڕووی کردە سەنعاء؛ شەهر کوڕی بازام هاتە دژی و شەڕیان کرد؛ ئەسوەد زاڵ بوو و کوشتی و هاوسەرگیری لەگەڵ ژنەکەی شەهر کرد، کە کچی مامی فەیڕوزی دەیلەمییە و ناوی ئازادە، و باوەڕدار بوو بە خوا و پێغەمبەرەکەی ﷺ و لە چاکان بوو. عەنسی سەنعای داگیر کرد؛ موعاز کوڕی جەبەل و ئەبوو مووسای ئەشعەری چوونە حەزرەمەوت، و کاربەدەستەکانی ﷺ چوونە لای تاهیر، و عومەر کوڕی حەرام و خالید کوڕی سەعید کوڕی عاص گەڕانەوە مەدینە؛ یەمەن بۆ ئەسوەد جێگیر بوو و کارەکەی وەک دەرکەوتنی شرارە بڵاو بووەوە و مولکەکەی توند بوو، و خەڵکێک لە خەڵکی یەمەن هەڵگەڕانەوە؛ موسڵمانانی ئەوێ بە تەقییە مامەڵەیان لەگەڵ کرد. پێغەمبەر ﷺ کاتێک هەواڵی ئەسوەدی پێ گەیشت نامەکەی بە قەیس کوڕی مەکشوح نارد فەرمانی تێدا کرد موسڵمانانی ئەوێ شەڕی عەنسی بکەن؛ موعاز کوڕی جەبەل بە تەواوی ئەم نامەیەی جێبەجێ کرد؛ موعاز و ئەوانەی لە دەوری کۆبوونەوە لە خەڵکی یەمەن، و قەیس کوڕی عەبد یەغوس ئەمیری سوپای ئەسوەد، و فەیڕوزی دەیلەمی؛ ڕێک کەوتن لەسەر کوشتنی ئەسوەد و پەیمەنیان لەسەر کرد. کاتێک شەو هات چوونە ماڵەکەی؛ فەیڕوزی دەیلەمی پێشەنگ بوو؛ ئەسوەد لەسەر فەڕشێکی حریر خەوتبوو، سەری لە جەستەیدا نوقم بوو، سەرخۆش بوو و خورپەی دەهات، و ژنەکە لەلای دانیشتن؛ خێرا کەوتە سەری و تێکەڵی بوو — وەک وشترێک بوو — سەری گرت و ملی شکاند و ئەژنۆکانی خستە پشتییەوە هەتا کوشتی. قەیس و دادەویە و فەیڕوز دانیشتن ڕاوێژیان دەکرد چۆن شوێنکەوتووەکانیان ئاگادار بکەنەوە؛ ڕێک کەوتن ئەگەر بەیانی هات بە دروشمیان بانگ بکەن. بەیانی یەکێکیان — قەیس — لەسەر دیواری قەڵا وەستا و بە دروشمیان بانگی کرد؛ موسڵمان و کافر لە دەوری قەڵا کۆبوونەوە؛ قەیس بانگی کرد: شەهادەت دەدەم محەممەد پێغەمبەری خوایە، و عەبهەلە درۆزنە، و سەری فڕێدایە لایان؛ هاوەڵانی شکستان، و خەڵک شوێنیان کەوتن دەیانگرتن و لە هەموو ڕێگایەکدا چاودێرییان دەکردن؛ ئیسلام و خاوەنەکانی زاڵ بوون؛ جێگرەکانی پێغەمبەر ﷺ گەڕانەوە بۆ کارەکانیان، و لەسەر موعاز کوڕی جەبەل ڕێک کەوتن نوێژ بە خەڵک بکات، و هەواڵیان بۆ ﷺ نووسی؛ ماوەی مولکەکەی لە دەرکەوتنەوە هەتا کوشتن سێ مانگ یان چوار مانگ بوو.