تایملاینی مێژووی ئیسلام

ذُو الْقَعْدَة 1 ک.ھ.

پێغەمبەر ﷺ لەسەر نۆ مانگ لە کۆچ سەعدی نارد لە بیست موهاجیردا — و دەوترێت هەشت — بۆ خەڕڕار. ئاڵای سپی میقداد هەڵیگرت. فەرمانی پێ کرا لە جوحفە تێپەڕ نەکات بۆ ڕێگرتن لە کاروانی قوڕەیش؛ گەیشتن و کاروان ڕۆژی پێشتر تێپەڕیبوو؛ بەبێ جەنگ گەڕانەوە.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

1 ک.ھ.

عەبدوڵڵا کوڕی سەلام رضي الله عنه حەبرێکی جوولەکە بوو؛ کاتێک پێغەمبەر ﷺ گەیشتە قوبا تەکبیرەی کرد و بە عەمەی خالیدەی وت ئەو برا و لەسەر ئایینی مووسایە. ئیسلامی هێنا و خێزانەکەی، پاشان جوولەکە پێش زانینیان ستایشیان کرد؛ کاتێک ئیسلامی ئاشکرا کرد بوختانیان لێ کرد؛ عەمەشی ئیسلامی هێنا.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

1 ک.ھ.

ابن إسحاق دەڵێت پێغەمبەر ﷺ کتێبێکی لەنێوان موهاجیرو ئەنساردا نووسی و تێیدا جوولەکەی ئاشت کرد و پەیمانی لەگەڵ بەست و لەسەر ئایین و ماڵەکانیان دانا. سێ هۆز بوون: بەنوو قەینەقاع و بەنوو نەزیر و بەنوو قورەیزە؛ هەر سێیان جەنگیان لەگەڵ کرد، لەسەر بەنوو قەینەقاع مننەتی کرد، بەنوو نەزیری دەرکرد، و بەنوو قورەیزەی کوشت.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

1 ک.ھ.

ابن عمر دەڵێت موسڵمانان کاتێک هاتنە مەدینە کاتی نوێژیان دەپێوان و کەس بانگی نەدەدا. عەبدوڵڵا کوڕی زەید لە خەودا پیاوێکی بینی ناوقووس هەڵگرتبوو و فێری وشەکانی ئەزان و ئیکامەی کرد. پێغەمبەر ﷺ فەرمووی خەونێکی ڕاستە و بیلەل بانگی پێ بدا. عومەر رضي الله عنه هەمان خەونی بینیبوو.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

صَفَر 2 ک.ھ.

یەکەم غەزوەی پێغەمبەر ﷺ ئەبوا بوو پاشان بوات پاشان عوشەیرە. لەسەر دوازدە مانگ لە هاتنی بۆ مەدینە دەرچوو بۆ قوڕەیش؛ لەگەڵ بەنوو زەمرە موادعەی کرد بە سەرۆکیان مەخشی کوڕی عەمرۆ، و بەبێ جەنگ گەڕایەوە. سەعد کوڕی عوبادەی لەسەر مەدینە دانا. دەوترێت عوبەیدەی نارد و سەعد یەکەم تیرەکەی هاویشت.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

رَبِیع یەکەم 2 ک.ھ.

پێغەمبەر ﷺ غەزوەی بەدری یەکەمی کرد هەتا گەیشتە وادی سەفوان؛ لەسەر سێزدە مانگ لە کۆچ دەرچوو داوای کورز کوڕی جابیری فیھری دەکرد. عەلی ئاڵای سپی هەڵگرت و زەید کوڕی حاریسە لەسەر مەدینە جێهێشت. کورز هێرشی کردبوو بۆ سەرحی مەدینە؛ پێغەمبەر ﷺ گەیشتە سەفوان و کورز لەدەستی چوو و گەڕایەوە.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

رَبِیع دووەم 2 ک.ھ.

جابر رضي الله عنه دەڵێت لەگەڵ پێغەمبەر ﷺ لە غەزوەی بەتنی بوات بوون و داوای مەجدی کوڕی عەمرۆی جوهەنی دەکرد. پیاوێکی ئەنساری وشترەکەی نەفرەت لێ کرد؛ پێغەمبەر ﷺ فەرمووی دابەزێ و نەفرەتلێکراو لەگەڵیان نەبێت. بوات چیایەکە لە نزیک یەنبووع.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

جُمَادى یەکەم 2 ک.ھ.

زەید کوڕی ئەرقەم دەڵێت پێغەمبەر ﷺ نۆزدە غەزوەی کرد و ئەو حەڤدە لەگەڵی بوو؛ یەکەمیان عوسەیرە یان عوشەیر بوو. پێش بەدر بوو؛ ڕێگای نەقب و فەیفای خەبار و ذات الساق و یەلیل و زەبووعە و فەرش گرت هەتا لە عوشەیرە لە بەتنی یەنبووع دابەزی؛ لە جومادەلئوولا و شەوانی جومادەلئاخرە مایەوە؛ لەگەڵ بەنوو مدلج و حەلیفەکانیان موادعەی کرد و بەبێ دوژمنایەتی گەڕایەوە.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

رَجَب 2 ک.ھ.

ابن عەساکیر لە زوهرییەوە دەگێڕێتەوە پێغەمبەر ﷺ سەرییەیەکی نارد تێیدا سەعد بوو بۆ لایەک لە حیجاز پێی دەوترێت ڕابغ. موشریکەکان هێرشیان کردە سەر موسڵمانان؛ سەعد بە تیرەکانی هات و یەکەم کەس بوو لە ڕێگای خوا تیر هاویشت؛ و ئەمە یەکەم جەنگ بوو لە ئیسلامدا.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

رَجَب 2 ک.ھ.

پێغەمبەر ﷺ عەبدوڵڵا کوڕی جەحشی نارد بۆ نەخلە لە ڕەجەب لەسەر حەڤدە مانگ لە کۆچ لە دوانزە موهاجیر. نامەیەکی نهێنی پێ دا. کاروانی قوڕەیشیان بینی؛ عەمرۆی حەزڕەمییان کوشت و عوسمان و حەکەمیان گرت. پێغەمبەر ﷺ ڕەتی کردەوە؛ قوڕەیش وتیان مانگی حەرامی حەڵاڵ کرد؛ ئایەتی {یَسْأَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ…} [البقرة: ٢١٧] دابەزی.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

شَعْبَان 2 ک.ھ.

لە بەرا کوڕی عازب رضي الله عنهما: پێغەمبەر ﷺ شازدە یان حەڤدە مانگ بەرەو بەیتولمەقدیس نوێژی کرد و حەزی دەکرد بۆ کەعبە بگۆڕدرێت. ئایەتی {قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ…} دابەزی و بەرەو کەعبە ڕووی گۆڕا؛ ئەنسار لە ڕکوعدا لە نوێژی عەسردا ئاڕاستەیان گۆڕی.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

شَعْبَان 2 ک.ھ.

لەم ساڵەدا ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان فەرز کرا. وتراوە فەرزبوونی ڕۆژووی ڕەمەزان پێش غەزوای بەدر بووە.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

رَمَضَان 2 ک.ھ.

خوای سبحانە و تەعالا زەکاتی فیتری شەرعی کرد؛ واجبە لەسەر هەر موسڵمانێکی ئازاد یان کۆیلە، نێر یان مێ، بچووک یان گەورە کە توانای هەبێت. حیکمەتەکەی پاککردنەوەی ڕۆژووگرە لە لەغڤ و ڕەفەس، و یارمەتیی هەژاران بۆ خۆشحاڵیی ڕۆژی جەژن.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

رَمَضَان 2 ک.ھ.

عەسما کچی مەروان ئیسلامی عەیب دەکرد و پێغەمبەری ﷺ ئازار دەدا و دژی هاندەدا. ﷺ خوێنی هەڵوەشاند؛ عومەیر نەزری کرد دوای بەدر بیکوژێت و کردی. لەو ڕۆژەدا ئیسلام لە بەنوو خەطمەدا ئاشکرا بوو.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

رَمَضَان 2 ک.ھ.

پێغەمبەر ﷺ بانگی کرد بۆ ڕێگری لە کاروانی قوڕەیش بە سەرۆکایەتیی ئەبوسوفیان؛ ئەبوسوفیان ڕێگای گۆڕی و قوڕەیشی بانگ کرد. لەسەر ئاوی بەدر یەکتریان بینی؛ نزیک هەزار موشریک و زیاتر لە سێ سەد موسڵمان. حەفتا موشریک کوژران و حەفتا دیل؛ چواردە یان شازدە موسڵمان. خوا فریشتەی نارد؛ دیڵەکان بە فیدیە؛ سوورەتی ئەنفال لە غەنیمەتدا دابەزی.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

رَمَضَان 2 ک.ھ.

ڕوقەییە کچی پێغەمبەر ﷺ و هاوسەری عوسمان رضي الله عنهما بوو؛ پێشتر لای عوتبە کوڕی ئەبولەهەب بوو و تەڵاقی دا. عوسمان لەگەڵی کۆچی کرد بۆ حەبەشە. کاتێک بۆ کاروانی ئەبوسوفیان دەرچوون عوسمان لای مایەوە بۆ نەخۆشیی؛ پشکی وەک بەدری پێ درا. پاشان لە نەخۆشییەکەیدا کۆچی دوایی کرد.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

15 شَوَّال 2 ک.ھ.

زۆربەی خاوەنەکانی مەغازی دەڵێن دوای بەدر بوو؛ ابن حجر پێی باشترە؛ شەممە نیوەی شەووال. هەواڵی دەرکردنیان لە سەحیحەین جێگیرە. ابن عومەر دەڵێت نەزیر و قورەیزە جەنگیان کرد؛ قەینوقاع و هەموو جوولەکەی مەدینە دەرکران.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

شَوَّال 2 ک.ھ.

لە شەووال لەسەر بیست مانگ لە کۆچ، سالم کوڕی عومەیر — لە بەدر ئامادەبووان — نەزری کرد ئەبوو عەفەک بکوژێت کە پیرەمێردێکی جوولەکە بوو و شیعری سووکایەتیی بە پێغەمبەر ﷺ دەوت. شەوێک کوشتی. سالم لە هەموو مەشاهدەکاندا لەگەڵ ﷺ بوو و لە خەلافەتی موعاویە کۆچی دوایی کرد.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

شَوَّال 2 ک.ھ.

دوای شکستی بەدر ئەبوسوفیان نەزری کرد هێرش بکات؛ بە دوو سەد هاتە لای مەدینە، دار و دارخورمای سووتاند و دوو کەسی کوشت. پێغەمبەر ﷺ بە دوو سەد شوێنی کەوت؛ ئەبوسوفیان جڕەبەکانی سەویقی فڕێدا بۆ سووکبوون. ﷺ گەیشتە قەرقەرەتولکەدر و گەڕایەوە؛ پێنج ڕۆژ غایب بوو و فەرمووی غەزوەیە. لە شەووالی ساڵی دووەمی کۆچ بوو.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

صَفَر 3 ک.ھ.

ﷺ بیستیی کۆمەڵێک لە بەنوو سەعلەبە و موحاریب لە زی ئەمەڕڕ کۆبوونەتەوە. لە چوار سەد و پەنجا دەرچوو؛ دووسور موسڵمان بوو. دوعسور بە شمشێر هاتە سەری؛ خوا پاراستی و دوعسور موسڵمان بوو. پازدە شەو غەیبەت بوو.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية