تایملاینی ڕۆژمێری ئیسلام

-53 ک.ھ.

زانا و مێژوونووسان لە دیاریکردنی ڕۆژ و مانگی لەدایکبوونی پێغەمبەر ﷺ جیاوازن، بەڵام کۆکن لەسەر ئەوەی لە ڕۆژی دووشەممە لە ساڵی فیل لەدایک بووە. ابن القیم و ابن عباس و زۆرێک لە زانایان دەڵێن لە ناو مەککە و لە ساڵی فیل لەدایک بووە. دوای مردنی باوکی عەبدوڵڵا لەدایک بوو و یەتیم گەورە بوو، و لە ماڵی ئەبوتالب لە شیعبی بەنوو هاشم لەدایک بوو.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

-49 ک.ھ.

لە ئەنەسی کوڕی مالیکەوە: جیبریل ﷺ هاتە لای پێغەمبەر ﷺ کاتێک لەگەڵ مناڵان یاری دەکرد، دڵی دەرهێنا و پارچەیەکی لێ دەرهێنا و وتی ئەمە بەشی شەیتانە لێت. پاشان بە ئاوی زەمزەم شتی و گەڕاندییەوە جێگای خۆی. ئەنەس دەڵێت شوێنی دەرزییەکەی لە سنگیدا بینیوە.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

-48 ک.ھ.

دوای مردنی ئامینە کاتێک تەمەنی شەش ساڵ بوو، باپیری عەبدولموتتەلیب کوڕی هاشم سەرپەرشتی کرد. زۆر خۆشی دەویست و لەسەر نەمرەکەی خۆی لە سێبەری کەعبە دای دەنیشاند و دەیوت کاروبارێکی گەورەی هەیە. پێش مردنی بە ئەبوتالبی ڕاسپارد کە بیپارێزێت.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

-42 ک.ھ.

کاتێک پێغەمبەر ﷺ دوازدە ساڵ بوو، مامی ئەبوتالب لەگەڵ کاروانێکی بازرگانی بردییە شام. لە بوسرا ڕاهیبێک بە ناوی بەحیرا نیشانەکانی پێغەمبەرایەتیی تێدا بینی و داوای کرد بیگەڕێنێتەوە مەککە و لە جوولەکە و ڕۆمییەکان بیپارێزێت. ئەبوتالب زوو گەڕاندییەوە.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

شَوَّال -39 ک.ھ.

کاتێک پێغەمبەر ﷺ چواردە یان پازدە ساڵ بوو، جەنگی فیجار لەنێوان قوڕەیش و کینانە لەگەڵ قەیس عەیلان هەڵگیرسا، بەهۆی کوشتنی عوروە لە مانگی حەرامدا. ﷺ لە هەندێک ڕۆژەکانیدا ئامادە بوو، وەک ڕۆژی نەخلە. دوای گەڕانەوەیان لە زیلقەعدەدا حیلفی فوزوول بەسترا.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

ذُو الْحِجَّة -28 ک.ھ.

کاتێک پێغەمبەر ﷺ بیست و پێنج ساڵ بوو و لە مەککە تەنها بە «ئەمین» ناسرابوو، مامی ئەبوتالب پێشنیازی کرد بۆ بازرگانیی خەدیجە بڕوات بۆ شام. لەگەڵ خزمەتکارەکەی مەیسەرە چوو، ڕاهیب نیسطورا نیشانەی پێغەمبەرایەتیی تێدا بینی، و کاتێک گەڕایەوە خەدیجە رضي الله عنها خۆی پێشکەش کرد و ﷺ هاوسەری گرت.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

-28 ک.ھ.

لە تەمەنی پێغەمبەر ﷺ و خەدیجە لە کاتی هاوسەرگیریدا جیاوازی هەیە. خەدیجە رضي الله عنها بەهۆی ئەمانەت و ئەخلاقە جوانەکەی ﷺ خوازیاری بوو و داوای لێ کرد باوکی بخوازێت. ﷺ کاتێک هاوسەری گرت کە پێشتر شووی کردبوو (سەییب).

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

-18 ک.ھ.

لە کاتی بیناکردنەوەی کەعبە لە جاهیلییەتدا، هۆزەکانی قوڕەیش لەسەر دانانی بەردی ڕەش جیاوازن. یەکەم پیاو کە لە دەروازەکەوە هات — پێغەمبەر ﷺ — بە «ئەمین» ناویان برد؛ لە جلیێکدا دانا و هەموو هۆزەکان گرتیان و ئەو ﷺ داینا.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

شَوَّال -13 ک.ھ.

یەکەمین کەس کە باوەڕی هێنا خەدیجە رضي الله عنها بوو، پاشان ئەبووبەکری سدیق، عەلی کوڕی ئەبوتالب، و زەید کوڕی حاریسە. بە بانگەوازی ئەبووبەکر چەندین هاوەڵی تریش موسڵمان بوون؛ دەقەکە لیستی پێشەنگەکان دەگێڕێتەوە.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

-9 ک.ھ.

یەکەمین کەس کە ئیسلامی ئاشکرا کرد حەوت کەس بوون. ئەوانی تر موسڵمانان لەلایەن موشریکانەوە ئەشکەنجە دران؛ بیلەل لەسەر «یەک، یەک» سوور بوو. ئەبووبەکر کڕیی و ئازادی کرد و شەش کەسی تری لەگەڵیدا ئازاد کرد.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

-9 ک.ھ.

پێغەمبەر ﷺ بە بەردەوامی بانگەوازی دەکرد؛ موشریکانی قوڕەیش دژایەتییان دەکرد، بەتایبەت ئەبولەهەب و ئوم جەمیل. ئەبوتالب پاراستنی دەکرد. قوڕەیش داوایان کرد بیوەستێنێت؛ ﷺ فەرمووی ناتوانم وازی لێ بهێنم وەک ئەوەی ناتوانن شەعلەیەک لە خۆرەوە هەڵگرن.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

ذُو الْحِجَّة -7 ک.ھ.

پێغەمبەر ﷺ داوای کرد ئیسلام بە ئەبوجەهل یان عومەر بەهێز بکرێت. عومەر دەرچوو بیکوژێت؛ بیستیی خوشک و زاوای موسڵمان بوون. دوای خوێندنەوەی سورەتی تاهە موسڵمان بوو و موسڵمانان لە دوو ڕیزدا چوونە مزگەوت.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

مُحَرَّم -6 ک.ھ.

کاتێک قوڕەیش بڕیاری کوشتنی پێغەمبەر ﷺ یان دا، بەنوو عەبدولموتتەلیب کۆک بوون بیخەنە شیعبەکەیان و بیپارێزن. قوڕەیش و کینانە پەیمانیان بەست هاوسەرگیری و بازرگانی لەگەڵ بەنوو هاشم و بەنوو عەبدولموتتەلیب نەکەن هەتا پێغەمبەر ﷺ یان بدەنێ. سێ ساڵ لە شیعب مانەوە و بڵا و برسێتی توند بوو، پاشان پیاوانی قوڕەیش ڕەخنەیان لە یەکتر گرت و سەحیفەیان هەڵوەشاند.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

مُحَرَّم -3 ک.ھ.

دوای دوو یان سێ ساڵ لە گەمارۆی ستەمکارانە لە شیعبی ئەبوتالب، سەحیفە هەڵوەشێنرا. هیشام کوڕی عەمرۆ لەگەڵ زوهەیر و موتعیم و ئەبولبەختەری و زەمعە پەیمانیان دا هەڵیوەشێنن. خوا ئەڕەزەی نارد و هەموو ستەم و پچڕاندنی خوارد، تەنها ناوی خوا نەبێت؛ پاشان پێغەمبەر ﷺ و هاوەڵانی لە شیعب دەرچوون.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

رَمَضَان -3 ک.ھ.

خەدیجە رضي الله عنها لە باشترین ژنانی دونیا بوو؛ جیبریل سەلامی خوا و خۆی و مزگەوتیی خانوویەکی لە بەهەشت بۆ هێنا. یەکەم کەس بوو ئیسلامی هێنا، و خوا منداڵی لێ ڕۆزی کرد. لەگەڵ ئەبوتالب لە یەک ساڵدا کۆچی دوایی کرد؛ سێ ساڵ پێش کۆچی پێغەمبەر ﷺ بۆ مەدینە کۆچی دوایی کرد و لە حەجون نێژرا.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

شَوَّال -3 ک.ھ.

پێغەمبەر ﷺ لەگەڵ مەولای زەید کوڕی حاریسە بە پێ چووە تایف — نزیکەی شەست میل لە مەککەوە — و بانگەوازی کرد بەڵام وەڵامیان نەدایەوە. دە ڕۆژ مانەوە؛ گێلەکانیان بەردیان لێدا و پێلاوەکانی بە خوێن سور بوونەوە. لە قەرنولمەنازیل جیبریل و فریشتەی شاخەکان هاتن؛ ﷺ فەرمووی هیوادارم خوا لە نەوەیان کەسانێک دەربێنێت کە خوا بە تەنیا بپەرستن.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

شَوَّال -3 ک.ھ.

کاتێک پێغەمبەر ﷺ لە تایف گەڕایەوە مەککە و لە نەخلە بوو، شەو نوێژی دەکرد؛ حەوت کەس لە جنی خەڵکی نەسیبین گوێیان لە خوێندنەوەی گرت و باوەڕیان هێنا و گەڕانەوە بۆ ئاگادارکردنەوەی گەلەکەیان. ئایەتەکانی ئەحقاف دابەزی؛ دوای چەند مانگێک وەفدی دووەم هات.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

شَوَّال -3 ک.ھ.

کاتێک نەخۆشیی ئەبوتالب توند بوو، پێغەمبەر ﷺ داوای لێ کرد بڵێ «لا إله إلا الله»؛ ئەبووجەهل و عەبدوڵڵا کوڕی ئەبی ئومیەیە ڕێگریان لێ کرد هەتا وتی لەسەر ئایینی عەبدولموتتەلیب دەمێنمەوە. ﷺ فەرمووی لێی داوای لێبوردن دەکات هەتا قەدەغەی لێ نەکرێت؛ ئایەتەکان دابەزی؛ ئەبوتالب قەڵغان بوو بەڵام لەسەر ئایینی باپیرانی مایەوە.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

شَوَّال -3 ک.ھ.

دوای مردنی خەدیجە رضي الله عنها، پێغەمبەر ﷺ لە مەککە پێش هیجرە سەودەی هاوسەر گرت؛ زوو ئیسلامی هێنا و هیجرەی دووەمی بۆ حەبەشە کرد. مێردی سەکران کوڕی عەمرۆ مرد؛ لە شەستەکانی تەمەنیدا بوو، نۆبەکەی بە عائیشە رضي الله عنها دا و ﷺ هێشتییەوە، و منداڵی لێ نەبوو.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية

مُحَرَّم -2 ک.ھ.

پێغەمبەر ﷺ عائیشەی سدیقە رضي الله عنها هاوسەر گرت کاتێک شەش ساڵ بوو، و لە مەدینە لە شەووالی ساڵی دووەمی هیجرە لەگەڵی ماڵەوەی کرد کاتێک نۆ ساڵ بوو. خۆشەویستترین هاوسەرەکانی لای بوو، و جگە لەو کچێکی بەکرەی نەهاوسەر گرت.

سەرچاوە: الموسوعة التاريخية — الدرر السنية